Không có giới hạn tuổi tối đa để đi máy bay. Người cao tuổi khoẻ mạnh bay như mọi hành khách khác, không cần giấy khám sức khoẻ. Điều cần chuẩn bị nằm ở ba việc: hỏi bác sĩ nếu có bệnh nền như tim mạch, phổi, huyết áp khó kiểm soát; đặt dịch vụ xe lăn hỗ trợ từ trước nếu đi bộ xa thấy mệt; và có người đi kèm hoặc ít nhất có người đưa, người đón chờ sẵn ở hai đầu.
Với bố mẹ, ông bà bay lần đầu, cái mệt nhất thường không nằm trên máy bay mà ở nhà ga: quãng đi bộ dài, đứng xếp hàng lâu, bảng thông tin khó đọc, loa thông báo nghe không rõ. Bài này đi theo đúng hành trình ấy, từ lúc đặt vé tới lúc ra khỏi sân bay ở nơi đến, để người con đặt vé cho bố mẹ biết phải lo trước những gì.
Trước khi đặt vé: sức khoẻ và độ dài chuyến đi
Người cao tuổi không có bệnh nền đáng kể có thể bay chặng nội địa một hai tiếng mà không cần chuẩn bị y tế gì đặc biệt. Nhưng nhiều ông bà có huyết áp cao, tiểu đường, bệnh tim, bệnh phổi mạn tính, hoặc vừa ốm dậy. Trong khoang máy bay, áp suất được giữ tương đương độ cao vài nghìn mét và lượng ô-xy thấp hơn mặt đất một chút. Người khoẻ không nhận ra khác biệt, nhưng người có bệnh tim phổi nặng có thể thấy mệt, khó thở.
Vì vậy, nếu bố mẹ đang điều trị bệnh mạn tính, hãy đưa đi khám hoặc hỏi bác sĩ điều trị trước khi đặt vé. Nói rõ chặng bay bao lâu, có nối chuyến không, đi một mình hay có người đi kèm. Bác sĩ có thể khuyên điều chỉnh giờ uống thuốc, mang thêm thuốc dự phòng theo đơn, hoặc trong một số trường hợp cần thở ô-xy trên máy bay, việc phải đăng ký riêng với hãng nhiều ngày trước.
Độ dài chuyến đi cũng quan trọng. Bay thẳng hai tiếng khác hẳn hành trình mười mấy tiếng có nối chuyến. Với lần bay đầu tiên, nếu có quyền chọn, hãy ưu tiên chuyến thẳng, giờ ban ngày, tránh chuyến quá sớm phải dậy lúc ba bốn giờ sáng. Người lớn tuổi thường mệt vì thiếu ngủ và chờ đợi nhiều hơn là vì bản thân chuyến bay.
Đặt vé và đặt dịch vụ hỗ trợ từ đầu
Rất nhiều gia đình đặt vé cho bố mẹ qua mạng rồi mới nghĩ tới xe lăn khi đã tới sân bay. Dịch vụ hỗ trợ có thể được đáp ứng tại chỗ, nhưng đặt trước thì chắc chắn và đỡ chờ hơn nhiều.
- Khi đặt vé, nhập đúng họ tên, ngày sinh của bố mẹ theo giấy tờ. Lỗi tên với người lớn tuổi hay gặp vì giấy tờ cũ có tên đệm khác.
- Tìm mục yêu cầu hỗ trợ đặc biệt trong phần quản lý đặt chỗ, hoặc gọi tổng đài, đến phòng vé để yêu cầu xe lăn. Hỏi rõ dịch vụ có ở cả sân bay đi và sân bay đến không.
- Chọn đúng mức hỗ trợ: chỉ cần xe lăn cho quãng đường dài trong nhà ga, hay cần hỗ trợ cả lên xuống bậc thang máy bay. Mỗi mức có mã riêng trong hệ thống của hãng.
- Chọn chỗ ngồi gần lối đi, gần đầu khoang nếu có thể, để đi vệ sinh dễ và xuống máy bay nhanh.
- Nếu bố mẹ có hành lý nặng, mua thêm hành lý ký gửi thay vì để họ tự xách. Người lớn tuổi nâng vali lên khoang trên đầu là việc vừa khó vừa dễ gây đau lưng.
- Gửi cho bố mẹ một tờ giấy in to: giờ bay, số hiệu chuyến, tên người đón, những bước sẽ làm ở sân bay. Đừng chỉ gửi qua tin nhắn điện thoại.
Dịch vụ xe lăn ở sân bay Việt Nam thường không thu phí với hành khách có nhu cầu thật, nhưng điều kiện có thể khác giữa các hãng. Hỏi rõ khi đặt để tránh hiểu lầm.
Ở nhà ga: những chỗ người lớn tuổi hay vấp
Bảng thông tin chuyến bay chữ nhỏ, đổi liên tục. Nhiều ông bà không đọc kịp hoặc không biết tìm dòng của chuyến mình. Dặn bố mẹ chỉ nhìn số hiệu chuyến bay, và hỏi nhân viên mặc đồng phục bất cứ khi nào không chắc.
Loa thông báo khó nghe. Tiếng vang trong nhà ga lớn làm người lãng tai không nghe được tên mình. Ngồi gần cửa ra máy bay và để ý khi thấy mọi người đứng dậy xếp hàng.
Khu soi chiếu an ninh. Phải tháo thắt lưng, áo khoác, lấy đồ trong túi ra khay, đứng trong cổng dò. Người có máy tạo nhịp tim hoặc khớp nhân tạo nên mang giấy tờ y tế và báo nhân viên trước khi đi qua cổng.
Đi bộ xa và đứng lâu. Ở sân bay lớn, từ quầy thủ tục tới cửa ra máy bay có thể mất mười lăm phút đi bộ. Đây là lý do nên đặt xe lăn dù bố mẹ vẫn đi lại được.
Nhà vệ sinh. Người lớn tuổi đi tiểu nhiều lần hơn, nhất là khi uống thuốc lợi tiểu. Đi vệ sinh trước khi qua soi chiếu và trước khi lên máy bay, đừng để tới lúc máy bay đang lăn bánh.
Đồ dùng trong tay. Giấy tờ, thuốc, kính, điện thoại để chung một túi đeo trước ngực. Nhiều ông bà quên đồ ở khay soi chiếu vì phải xếp lại nhiều món một lúc.
Người đi kèm, hay để bố mẹ bay một mình
Có người con hoặc người thân đi cùng chuyến đầu tiên là phương án yên tâm nhất. Người đi kèm lo phần giấy tờ, hỏi đường, nghe thông báo, xách đồ; bố mẹ chỉ cần đi theo. Sau một hai lần, nhiều ông bà tự tin bay một mình được.
Nếu bố mẹ phải bay một mình, hãy làm ba việc. Một, đặt dịch vụ xe lăn hoặc hỗ trợ đặc biệt ở cả hai đầu; nhân viên dẫn đường sẽ đưa bố mẹ từ quầy tới máy bay và đón từ máy bay ra khu nhận hành lý. Hai, người đưa ở lại sân bay cho tới khi bố mẹ đã qua soi chiếu, có thể dặn bố mẹ gọi điện khi đã tới cửa ra máy bay. Ba, người đón có mặt ở sảnh đến trước giờ hạ cánh, ở đúng cửa đã hẹn.
Người đưa có thể hỏi quầy làm thủ tục về khả năng đi theo tới cửa ra máy bay. Thông thường người không có vé không được vào khu cách ly; một số trường hợp đặc biệt có thủ tục riêng tuỳ sân bay. Đừng hứa với bố mẹ điều mà mình chưa hỏi rõ. Thay vào đó, gọi điện video từ lúc bố mẹ qua cửa an ninh tới khi tới khu chờ cũng là cách giữ liên lạc hữu ích.
Túi xách tay của ông bà: thuốc và những thứ không được thiếu
Túi xách tay của người lớn tuổi nên soạn theo nguyên tắc: thứ gì cần dùng trong ngày phải ở trong tay, không ở vali ký gửi.
- Thuốc đang dùng hằng ngày, đủ cho cả chuyến đi và thêm vài ngày dự phòng, để trong vỏ hộp gốc có tên thuốc.
- Đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh, nhất là khi mang thuốc dạng tiêm như insulin hoặc thuốc dạng lỏng nhiều.
- Kính đọc, máy trợ thính và pin dự phòng của máy trợ thính.
- Một áo khoác mỏng, đôi tất: khoang máy bay hay lạnh.
- Bánh nhẹ, kẹo, nhất là với người tiểu đường để phòng hạ đường huyết khi chuyến bị chậm.
- Tờ giấy ghi tên, số liên lạc của người đón, người thân, viết chữ to.
Thuốc dạng lỏng, dạng xịt được miễn quy tắc chai nhỏ nếu là thuốc cần thiết cho hành trình, nhưng có thể được kiểm riêng ở cửa an ninh. Đừng tự chia thuốc ra lọ không nhãn; hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ cách mang theo cho hợp lệ.
Trên máy bay và khi xuống: đỡ mệt, đỡ lạc
Trên chuyến bay, bố mẹ nên uống nước đều, hạn chế rượu bia, đứng dậy đi lại khi đèn dây an toàn tắt, hoặc ít nhất xoay cổ chân, co duỗi bắp chân khi ngồi. Người lớn tuổi có nguy cơ hình thành cục máu đông ở chân cao hơn khi ngồi lâu, nhất là với chuyến dài. Nếu bác sĩ đã dặn mang tất y khoa thì mang.
Khi máy bay hạ cánh, dặn bố mẹ đừng vội đứng dậy theo đám đông. Người đặt xe lăn thường được mời xuống sau cùng để nhân viên có thời gian chuẩn bị; ngồi chờ yên ở ghế là đúng. Nếu không có ai tới, hỏi tiếp viên.
Ở khu nhận hành lý, vali chạy trên băng chuyền nhanh và nặng. Nhân viên hỗ trợ hoặc người đón nên lo phần lấy vali. Sau đó, ra sảnh đến theo lối dành cho khách, gặp người đón ở điểm đã hẹn. Hẹn điểm gặp cụ thể như cột số mấy, cửa số mấy, sẽ tốt hơn câu "con chờ ở ngoài".
Những dấu hiệu như đau ngực, khó thở, choáng váng, nói khó, yếu một bên người trong hoặc sau chuyến bay là lý do báo tiếp viên hoặc đến cơ sở y tế ngay, không chờ về nhà rồi tính.
Khi phải chờ lâu: chậm chuyến, chuyến đêm, nối chuyến
Với người lớn tuổi, chờ đợi là phần tốn sức nhất của cả hành trình. Ngồi ghế nhựa cứng hai ba tiếng, không biết khi nào được lên máy bay, đói mà ngại đi mua đồ ăn vì sợ lỡ chuyến: đó là những thứ làm ông bà mệt rã rời trước cả khi cất cánh. Người con đặt vé có thể giảm phần lớn chuyện này bằng vài việc chuẩn bị trước.
Trước hết, theo dõi tình trạng chuyến bay thay bố mẹ. Cài ứng dụng của hãng trên điện thoại của mình, bật thông báo, để khi chuyến bị chậm thì chính người con gọi báo bố mẹ, dặn ngồi yên ở đâu, ăn gì. Nhiều ông bà không xem được thông báo đổi giờ trên điện thoại, cứ ngồi canh cửa ra máy bay mà không dám rời đi.
Thứ hai, dặn bố mẹ rằng đi mua nước, đi vệ sinh trong khu chờ là bình thường, miễn là quay về trước giờ lên máy bay in trên thẻ. Chỉ cho họ cách hỏi nhân viên ở cửa ra máy bay: "Chuyến này mấy giờ lên máy bay?". Nếu chậm chuyến kéo dài sang bữa ăn, hãng thường có phần hỗ trợ ăn uống theo quy định; dặn bố mẹ để ý nhân viên phát phiếu hoặc mời khách.
Với chuyến nối chuyến, đừng chọn thời gian nối quá ngắn chỉ vì vé rẻ hơn hoặc tới sớm hơn. Một khoảng nối rộng rãi giúp ông bà không phải chạy, có thời gian đi vệ sinh, ăn nhẹ. Nếu có dịch vụ xe lăn, nhân viên sẽ đưa họ từ chuyến này sang chuyến kia, nhưng việc chuyển tiếp vẫn cần thời gian.
Câu hỏi thường gặp
Người già 80 tuổi có được đi máy bay không?
Được. Hãng bay không đặt giới hạn tuổi tối đa. Người cao tuổi khoẻ mạnh bay như hành khách thường; nếu có bệnh tim, phổi hay vừa ốm dậy thì nên hỏi bác sĩ điều trị trước khi đặt vé và đặt dịch vụ hỗ trợ nếu cần.
Người cao tuổi đi máy bay có cần giấy khám sức khoẻ không?
Thường không cần nếu sức khoẻ ổn định. Hãng chỉ yêu cầu giấy tờ y tế khi hành khách có tình trạng đặc biệt như cần ô-xy, vừa phẫu thuật hoặc đang mắc bệnh có thể nặng lên khi bay; khi đó hãng hướng dẫn mẫu cụ thể.
Đặt xe lăn ở sân bay có mất phí không?
Ở nhiều hãng, dịch vụ xe lăn cho hành khách cần hỗ trợ đi lại không thu phí, nhưng điều kiện có thể khác. Đặt trước khi đặt vé hoặc sau đó qua mục quản lý đặt chỗ, tổng đài, và hỏi rõ ở cả sân bay đi và đến.
Bố mẹ già đi máy bay một mình có được không?
Được. Nên đặt dịch vụ hỗ trợ ở cả hai đầu để nhân viên dẫn đường, người đưa ở lại tới khi bố mẹ qua soi chiếu, và người đón có mặt sớm ở điểm hẹn cụ thể. Một tờ giấy in to ghi chuyến bay và tên người đón rất hữu ích.
Người có máy tạo nhịp tim qua máy soi sân bay thế nào?
Báo nhân viên an ninh trước khi đi qua cổng dò và trình thẻ hoặc giấy tờ của thiết bị. Nhân viên có thể cho kiểm tra bằng cách khác. Cách làm cụ thể tuỳ sân bay; hỏi bác sĩ tim mạch về lưu ý riêng cho loại máy đang dùng.
Người tiểu đường mang insulin lên máy bay được không?
Thường được mang trong hành lý xách tay, kèm kim tiêm, máy đo đường huyết và đơn thuốc hoặc giấy bác sĩ. Không để insulin trong vali ký gửi vì khoang hàng có thể quá lạnh. Hỏi bác sĩ cách dùng khi lịch ăn thay đổi trong ngày bay.