Phần lớn trẻ nhỏ khóc dữ nhất vào lúc máy bay bắt đầu hạ độ cao để chuẩn bị hạ cánh, ít hơn là lúc cất cánh. Nguyên nhân thường gặp là tai bị ép do áp suất thay đổi, trong khi bé chưa biết tự nuốt, ngáp hay bịt mũi thổi hơi để cân bằng như người lớn. Cách giúp đơn giản và hiệu quả nhất là cho bé bú mẹ, bú bình, ngậm ti giả hoặc uống nước đúng vào lúc máy bay đổi độ cao, vì động tác mút, nuốt giúp mở ống thông tai.
Ngoài chuyện tai, bé còn khóc vì mệt, đói, buồn ngủ, lạ chỗ, nóng lạnh hoặc chán. Bài này giúp bố mẹ phân biệt những lý do đó, chuẩn bị đồ trước chuyến bay và biết lúc nào nên hỏi bác sĩ thay vì cố bay. Bài không thay cho việc khám bệnh; bé đang ốm, đang viêm tai thì hỏi bác sĩ trước.
Vì sao tai bé đau hơn tai người lớn
Tai giữa là một khoang nhỏ chứa không khí, nối với họng qua một ống hẹp gọi là vòi nhĩ. Khi máy bay lên cao, áp suất trong khoang giảm, không khí trong tai giữa giãn ra và thoát xuống họng khá dễ. Khi máy bay hạ độ cao, áp suất khoang tăng lên, không khí phải đi ngược từ họng lên tai giữa; nếu vòi nhĩ không mở kịp, màng nhĩ bị ép vào trong, gây cảm giác ù, đau.
Ở trẻ nhỏ, vòi nhĩ ngắn hơn, nằm ngang hơn và hẹp hơn so với người lớn, nên mở ra khó hơn. Bé lại không biết chủ động ngáp hay nuốt để giải toả. Đó là lý do một chuyến bay êm với người lớn vẫn có thể làm bé khóc thét trong mười lăm hai mươi phút cuối.
Khi bé đang cảm, nghẹt mũi, viêm họng hoặc viêm tai, niêm mạc sưng làm vòi nhĩ càng khó mở. Cơn đau khi hạ cánh có thể nặng hơn hẳn bình thường. Vì vậy, nếu bé đang ốm vào những ngày sát chuyến bay, việc đầu tiên là đưa bé đi khám và hỏi bác sĩ có nên bay không, chứ không phải tìm mẹo dỗ.
Thời điểm cần chủ động giúp bé trong chuyến bay
Biết chuyến bay đang ở giai đoạn nào giúp bố mẹ chuẩn bị đúng lúc thay vì chờ bé khóc rồi mới dỗ. Thông báo của tổ lái và tiếp viên là mốc dễ nhận ra nhất.
| Giai đoạn | Dấu hiệu nhận ra | Bố mẹ nên làm gì |
|---|---|---|
| Lăn bánh, cất cánh | Tiếp viên hướng dẫn an toàn, máy bay tăng tốc | Cho bú, ngậm ti, uống nước khi máy bay rời mặt đất |
| Bay bằng | Đèn tín hiệu dây an toàn tắt, tiếp viên phục vụ | Cho bé ngủ, chơi, thay tã, ăn nhẹ |
| Bắt đầu hạ độ cao | Thông báo chuẩn bị hạ cánh, khoảng 20 đến 30 phút trước khi chạm đất | Đánh thức nhẹ nếu cần, bắt đầu cho bú, uống liên tục |
| Tiếp cận, hạ cánh | Máy bay giảm độ cao rõ, càng hạ xuống | Tiếp tục cho mút, nuốt; giữ bé thẳng người trong lòng |
Nhiều bố mẹ chờ tới lúc bánh xe sắp chạm đất mới cho bú, khi đó phần lớn quãng hạ độ cao đã qua. Hãy bắt đầu ngay khi nghe thông báo chuẩn bị hạ cánh. Bé đang ngủ say thì có thể để ngủ, vì nhiều bé vẫn tự nuốt trong lúc ngủ; nếu bé bắt đầu cựa quậy, nhăn mặt, cho bú ngay.
Cách dỗ theo từng độ tuổi
Dưới 6 tháng. Bú mẹ hoặc bú bình là cách tốt nhất vừa giúp tai, vừa giúp bé dịu lại. Ti giả cũng có tác dụng với bé quen ti. Bế bé hơi dựng đứng khi bú, không để bé nằm thẳng.
Từ 6 tháng tới khoảng 2 tuổi. Ngoài bú, cho bé uống nước bằng bình có vòi hút, ăn bánh mềm cần nhai nuốt. Bế đi lại ở lối đi khi được phép, cho bé nhìn ra cửa sổ, chơi đồ chơi quen thuộc.
Từ khoảng 2 đến 4 tuổi. Bé đã hiểu lời giải thích đơn giản. Kể trước chuyện tai sẽ thấy "ù ù" một chút, khi đó uống nước, ngáp to, nhai như con cá. Biến việc nuốt thành trò bắt chước sẽ dễ hơn ép bé.
Trẻ lớn hơn. Dạy bé ngáp, nuốt nước bọt, nhai kẹo cao su nếu bé đủ lớn và không có nguy cơ hóc. Cho bé tự cầm chai nước của mình.
Mọi độ tuổi. Giữ bình tĩnh. Trẻ cảm nhận được sự căng thẳng của bố mẹ. Thì thầm, hát khẽ, vỗ lưng đều tay thường hiệu quả hơn liên tục đổi đồ chơi.
Túi dỗ bé: chuẩn bị sẵn trước chuyến bay
Một túi nhỏ riêng để ngay dưới ghế trước mặt, mở được bằng một tay, giúp bố mẹ không phải đứng dậy lục khoang hành lý trên đầu khi máy bay đang hạ cánh và bị yêu cầu ngồi yên.
- Bình sữa pha sẵn hoặc sữa bột chia cữ và bình nước ấm; ti giả có dây đeo để không rơi xuống sàn.
- Nước lọc trong bình có vòi hút, bánh mềm, trái cây cắt nhỏ trong hộp kín.
- Hai ba món đồ chơi mới, nhỏ, không phát tiếng ồn lớn, không có chi tiết rời; món mới thường giữ bé chú ý lâu hơn đồ quen.
- Một món đồ quen có mùi của nhà như gối nhỏ, khăn, thú bông bé hay ôm khi ngủ.
- Tai nghe cỡ trẻ em có giới hạn âm lượng nếu cho bé xem video đã tải sẵn.
- Khăn sữa, khăn ướt, một bộ áo thay cho bé và một áo cho người bế.
Không nên dùng nút bịt tai loại cho người lớn với trẻ nhỏ vì nguy cơ hóc và đau ống tai. Có loại bảo vệ tai chuyên cho trẻ em; hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng. Thuốc nhỏ mũi, thuốc giảm đau, thuốc ngủ cho trẻ chỉ dùng khi bác sĩ đã chỉ định cụ thể.
Không phải lúc nào cũng tại tai: nhận ra lý do bé khóc
Bé khóc trong lúc bay bằng, giữa chuyến, thường không phải vì tai, vì áp suất lúc đó gần như không đổi. Lý do hay gặp hơn là đói, buồn ngủ mà không ngủ được vì ánh sáng và tiếng ồn, tã ướt, nóng vì mặc nhiều lớp hoặc lạnh vì gió điều hoà thổi thẳng, bé chán vì bị ngồi một chỗ quá lâu.
Hãy kiểm lần lượt như khi ở nhà: tã, nhiệt độ, đói, buồn ngủ. Khoang máy bay thường mát; mặc cho bé nhiều lớp mỏng dễ cởi ra mặc vào tốt hơn một chiếc áo dày. Chỉnh lỗ thông gió phía trên ghế để gió không thổi thẳng vào bé.
Bé ngoài một tuổi thường cần được vận động. Khi đèn tín hiệu dây an toàn tắt, bế bé đi dọc lối đi, đứng ở khu vực cuối khoang nếu tiếp viên cho phép, cho bé nhìn chỗ mới. Mười phút đi lại có khi giúp bé ngủ được cả tiếng sau đó.
Với những chuyến bay đêm, giữ đúng nghi thức đi ngủ của bé ở nhà càng nhiều càng tốt: thay đồ ngủ, kể chuyện, hát ru. Bé nhận ra nhịp quen sẽ dễ vào giấc hơn.
Khi nào nên hỏi bác sĩ trước hoặc sau chuyến bay
Trước chuyến bay, hỏi bác sĩ nếu bé đang sốt, nghẹt mũi nhiều, chảy mũi đặc, đang hoặc vừa bị viêm tai giữa, vừa đặt ống thông khí màng nhĩ, vừa phẫu thuật tai mũi họng. Bác sĩ sẽ cho biết bé có nên bay không và cần chuẩn bị gì.
Sau chuyến bay, phần lớn cảm giác ù tai hết trong vòng vài giờ. Đưa bé đi khám nếu bé vẫn đau tai, quấy khóc nhiều, sốt, có dịch hoặc máu chảy ra từ tai, hoặc có vẻ nghe kém hơn kéo dài sang hôm sau.
Với hành trình nhiều chặng, ví dụ bay đi rồi bay tiếp ngay trong ngày, nhớ quan sát bé sau chặng đầu. Bé vẫn còn đau tai, quấy bất thường hoặc sốt thì nên hỏi nhân viên y tế ở sân bay trước khi lên chặng tiếp theo, thay vì cố bay cho kịp lịch. Ghi lại những gì đã xảy ra trên chuyến bay để kể cho bác sĩ nếu phải đi khám sau đó.
Một lưu ý nữa với bố mẹ: đừng để nỗi lo bé khóc làm hỏng cả chuyến đi. Phần lớn hành khách trên máy bay hiểu rằng trẻ nhỏ khóc là chuyện bình thường. Bạn đang làm hết sức để dỗ con là đủ; xin lỗi người ngồi cạnh một câu khi bé quấy lâu là lịch sự, nhưng không cần cảm thấy có lỗi vì con mình là một em bé.
Chọn giờ bay theo nhịp ngủ của bé
Một chuyến bay khớp với giờ ngủ của bé có thể trôi qua êm ru, trong khi cùng chặng ấy vào đúng giờ bé hay quấy chiều lại thành hai tiếng vất vả. Khi còn chọn được chuyến, hãy nhìn lịch sinh hoạt của con trước khi nhìn giá vé hay giờ đến nơi.
Với bé còn ngủ nhiều giấc ngắn trong ngày, chuyến bay rơi vào giấc ngủ trưa thường dễ chịu: tiếng ồn đều của động cơ và chuyển động nhẹ của máy bay ru bé ngủ khá tốt. Với bé lớn hơn đã ngủ một giấc trưa, tránh chuyến bay cắt ngang giấc đó, ví dụ cất cánh đúng lúc bé vừa chợp mắt rồi bị đánh thức để qua soi chiếu.
Chuyến sáng quá sớm buộc cả nhà dậy lúc ba bốn giờ, bé thiếu ngủ sẽ cáu kỉnh suốt buổi. Chuyến khuya thì bé mệt sẵn trước khi lên máy bay; có bé lăn ra ngủ ngay, có bé lại quá mệt mà không ngủ được. Không có giờ nào hoàn hảo, nhưng bố mẹ hiểu con mình nhất: con dễ dỗ nhất vào khung giờ nào thì ưu tiên khung giờ đó.
Ngày hôm trước chuyến bay, giữ lịch sinh hoạt bình thường, đừng để bé chơi quá sức hay đi ngủ muộn vì dọn đồ. Sáng hôm bay, cho bé ăn đủ bữa trước khi ra sân bay; bé đói lúc đang xếp hàng soi chiếu là tình huống khó xử lý nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bé khóc khi máy bay hạ cánh có sao không?
Thường là do tai bị ép khi áp suất thay đổi và sẽ dịu lại khi máy bay đã xuống thấp hoặc khi bé bú, nuốt được. Nếu sau chuyến bay bé vẫn đau tai, sốt hoặc có dịch chảy ra từ tai, đưa bé đi khám.
Cho bé bú lúc nào trên máy bay là tốt nhất?
Lúc máy bay rời mặt đất khi cất cánh và nhất là khi bắt đầu hạ độ cao, khoảng hai mươi tới ba mươi phút trước khi chạm đất. Động tác mút và nuốt giúp mở ống nối tai với họng, giảm cảm giác ép trong tai.
Trẻ đang viêm tai có đi máy bay được không?
Trẻ đang viêm tai giữa có thể đau nhiều hơn khi máy bay đổi độ cao. Hãy đưa bé đi khám trước chuyến bay để bác sĩ đánh giá bé có nên bay hay nên hoãn, và dặn cách chăm sóc nếu vẫn đi.
Có nên cho bé uống thuốc ngủ để ngủ suốt chuyến bay không?
Không nên tự cho. Thuốc gây ngủ hay thuốc kháng dị ứng có thể gây tác dụng ngược, làm bé kích động hoặc ảnh hưởng hô hấp. Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định cụ thể cho bé.
Bé 2 tuổi đi máy bay nên mang đồ chơi gì?
Vài món nhỏ, mới, không phát tiếng ồn lớn và không có chi tiết rời như sách vải, hình dán, khối xếp nhỏ, cùng một món quen của bé. Gói từng món riêng để mở ra lần lượt giúp kéo dài sự chú ý của bé.
Bé ngủ say khi máy bay hạ cánh có cần đánh thức không?
Không nhất thiết. Nhiều bé vẫn nuốt tự nhiên khi ngủ và không thấy khó chịu. Nếu bé bắt đầu cựa quậy, nhăn mặt hoặc khóc, hãy cho bú hoặc uống nước ngay để giúp tai cân bằng.