PhiTruong.comPhi Trường
Trên máy bay: an toàn và dễ chịu

Ngồi máy bay lâu bị tê, phù chân: vận động tại chỗ và khi nào cần đi khám

Phù nhẹ mắt cá sau chuyến bay dài là thường gặp và tự hết. Cử động cổ chân, đứng dậy đi lại, uống đủ nước giúp giảm; sưng đau một bên chân là dấu hiệu cần đi khám.

Close view of a passenger feet in loose sneakers flexing at the ankle on a cabin floor beneath an airplane seat, warm light, legs in comfortable trousers, aisle partly visible

Ngồi máy bay vài tiếng liền, nhiều người thấy chân tê, nặng, giày chật lại và mắt cá chân sưng lên khi xuống máy bay. Nguyên nhân chính là ngồi yên quá lâu: cơ bắp chân không co bóp, máu và dịch dồn xuống phần thấp của cơ thể. Phù nhẹ ở cả hai chân như vậy thường tự hết sau khi đi lại vài giờ. Cách giảm đơn giản là cử động cổ chân và bắp chân thường xuyên tại ghế, đứng dậy đi lại khi được phép, uống đủ nước, mặc quần áo rộng.

Điều cần chú ý là phân biệt phù nhẹ thông thường với dấu hiệu của cục máu đông trong tĩnh mạch sâu ở chân, một tình trạng ít gặp nhưng cần được khám sớm. Sưng, đau, đỏ hoặc nóng ở một bên chân, đặc biệt bắp chân, hoặc khó thở, đau ngực sau chuyến bay là lúc phải đi khám ngay. Bài này giải thích vì sao chân phù, ai cần lưu ý hơn, các động tác làm được trên ghế, và những dấu hiệu không được bỏ qua.

Vì sao ngồi máy bay lâu lại bị tê và phù chân

Máu từ chân trở về tim chủ yếu nhờ bắp chân. Mỗi lần bạn bước đi, cơ bắp chân co lại, ép vào các tĩnh mạch sâu và đẩy máu đi lên, giống một chiếc bơm. Khi ngồi yên nhiều giờ với đầu gối gập, chiếc bơm ấy gần như ngừng hoạt động, mép ghế còn có thể đè vào mặt sau đùi. Máu và dịch chảy chậm lại, một phần thấm ra mô xung quanh, gây phù ở bàn chân và mắt cá.

Không gian chật hẹp ở hạng phổ thông khiến việc duỗi chân khó hơn. Không khí trong khoang khô, nhiều người lại ngại uống nước vì sợ phải đi vệ sinh, nên cơ thể dễ thiếu nước nhẹ, máu cô đặc hơn. Rượu bia và cà phê làm tình trạng mất nước nặng thêm. Áp suất trong khoang thấp hơn mặt đất cũng góp phần nhỏ vào cảm giác nặng chân.

Tê chân thì thường do một dây thần kinh bị đè ép tạm thời khi bạn ngồi một tư thế quá lâu, bắt chéo chân, hoặc kê túi xách dưới ghế khiến chân không có chỗ duỗi. Cảm giác kiến bò sẽ hết sau khi đổi tư thế và cử động vài phút. Nếu tê kéo dài, tê kèm yếu tay chân, méo miệng, nói khó thì đó không còn là chuyện ngồi lâu, cần báo tiếp viên và đi cấp cứu ngay.

Ai cần lưu ý hơn trước chuyến bay dài

Với người khoẻ mạnh, nguy cơ hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch sâu vì đi máy bay là thấp. Nguy cơ tăng lên khi chuyến bay dài nhiều giờ, hoặc khi có thêm các yếu tố khác. Những người nên hỏi bác sĩ trước chuyến bay dài gồm: người từng bị huyết khối tĩnh mạch hoặc thuyên tắc phổi, người vừa phẫu thuật lớn hoặc chấn thương chân, người đang bó bột, phụ nữ đang mang thai hoặc mới sinh, người đang điều trị ung thư.

Người đang dùng thuốc nội tiết như thuốc tránh thai đường uống hoặc liệu pháp hormone, người thừa cân nhiều, người cao tuổi, người có giãn tĩnh mạch nặng, người mắc bệnh tim, bệnh thận có phù sẵn cũng thuộc nhóm nên được bác sĩ dặn dò riêng. Bác sĩ sẽ cân nhắc có cần dùng vớ áp lực, có cần biện pháp phòng ngừa nào khác hay không, và chọn chỗ ngồi thế nào.

Điều quan trọng là không tự dùng thuốc chống đông hay thuốc chống kết tập tiểu cầu theo lời mách để phòng ngừa khi đi máy bay. Những thuốc này có nguy cơ chảy máu và tương tác, chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá cụ thể. Nếu bạn đang dùng thuốc theo đơn, hãy mang đủ thuốc trong hành lý xách tay và hỏi bác sĩ cách giữ đúng giờ uống khi đổi múi giờ.

Các động tác làm được ngay trên ghế

Những động tác dưới đây không cần đứng dậy, làm kín đáo được ngay cả khi ngồi ghế giữa. Mỗi lần làm vài phút, cứ khoảng nửa tiếng đến một tiếng lặp lại một lượt.

  1. Đặt gót chân xuống sàn, nhấc mũi chân lên cao hết mức rồi hạ xuống, lặp lại khoảng mười lần. Cảm nhận bắp chân căng ra và co lại.
  2. Đặt mũi chân xuống sàn, nhấc gót lên cao hết mức rồi hạ xuống, lặp lại khoảng mười lần. Đây là động tác làm chiếc bơm bắp chân hoạt động rõ nhất.
  3. Nhấc nhẹ một bàn chân khỏi sàn, xoay cổ chân theo vòng tròn, mỗi chiều vài vòng, rồi đổi chân.
  4. Ôm một đầu gối kéo nhẹ về phía ngực, giữ vài giây rồi hạ xuống, đổi chân. Nếu chỗ chật, chỉ cần nhấc đùi lên khỏi mặt ghế vài giây.
  5. Co duỗi các ngón chân trong giày, siết rồi thả cơ đùi vài lần.
  6. Xoay vai, nghiêng cổ nhẹ nhàng sang hai bên để giảm mỏi lưng và cổ.

Trên màn hình giải trí của nhiều hãng có sẵn phần hướng dẫn vận động tại ghế, bạn có thể làm theo. Đặt nhắc nhở trên đồng hồ hoặc làm mỗi khi một tập phim kết thúc là cách để không quên.

Đứng dậy đi lại và chuẩn bị quần áo, giày dép

Khi đèn thắt dây an toàn tắt, đứng dậy đi dọc lối đi vài phút sau mỗi một đến hai tiếng là cách tốt nhất để máu lưu thông. Đứng ở khu vực gần nhà vệ sinh, nhón gót vài lần cũng có ích. Đừng tụ tập ở cửa thoát hiểm hay khu vực bếp gây cản trở tiếp viên; nếu tiếp viên đề nghị quay về ghế, làm theo ngay. Người biết mình cần đứng dậy thường xuyên nên chọn ghế lối đi từ lúc đặt vé.

Trang phục rộng rãi giúp nhiều. Tránh quần bó, quần jean chật, thắt lưng chặt, tất có chun siết mạnh ở cổ chân. Đi giày dễ cởi, rộng một chút, vì chân phù lên trong chuyến bay có thể khiến giày chật cứng lúc xuống máy bay. Nhiều người mang theo dép hoặc tất dày để đi trong chuyến bay dài.

Không để túi xách, ba lô to dưới ghế phía trước của mình chiếm hết chỗ duỗi chân. Cất lên ngăn trên đầu những gì không cần dùng. Tránh ngồi bắt chéo chân lâu vì tư thế này đè lên mạch máu và dây thần kinh ở khoeo. Khi ngủ, thử ngủ với hai chân đặt phẳng trên sàn, đầu gối không gập quá sâu.

Uống nước lọc đều đặn trong chuyến bay, mỗi lần một ít. Hạn chế rượu bia và cà phê. Đi vệ sinh nhiều lần hơn không phải là điều xấu, vì mỗi lần đứng dậy là một lần chân được vận động.

Vớ áp lực: khi nào dùng và hỏi ai

Vớ áp lực, còn gọi là tất y khoa, là loại tất bó chặt nhất ở cổ chân và giảm dần lên phía trên, giúp đẩy máu về tim. Với một số người thuộc nhóm nguy cơ, bác sĩ có thể khuyên mang vớ áp lực trong chuyến bay dài. Với người khoẻ đi chuyến ngắn, thường không cần.

Vớ áp lực có nhiều mức lực ép và nhiều kích cỡ. Mang loại quá chặt, sai cỡ hoặc mang không đúng cách, chẳng hạn cuộn xuống tạo thành vòng siết ở bắp chân, có thể gây hại hơn là có lợi. Người có bệnh động mạch ngoại biên, bệnh tiểu đường có biến chứng thần kinh hoặc da chân yếu cần bác sĩ đánh giá trước khi dùng. Vì vậy, hãy hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được chọn mức ép và đo cỡ chân, thay vì mua đại một đôi.

Nếu được khuyên dùng, nên mang thử ở nhà vài lần trước chuyến bay để quen. Mang vào buổi sáng ngày bay khi chân chưa phù, kéo phẳng không để nếp gấp, và giữ trong suốt chuyến bay. Nếu thấy tê buốt, đau, da tím tái hoặc ngứa rát nhiều khi đang mang, tháo ra và hỏi lại người đã tư vấn.

Khi nào cần đi khám

Bảng dưới giúp phân biệt phù nhẹ thông thường sau chuyến bay với những dấu hiệu cần gặp bác sĩ. Nếu không chắc, hãy đi khám, vì dấu hiệu của cục máu đông có thể xuất hiện cả trong vài ngày đến vài tuần sau chuyến bay.

Biểu hiệnThường gặp hay cần lưu ýNên làm gì
Hai mắt cá chân sưng nhẹ, ấn vào hơi lõm, không đauThường gặp sau chuyến bay dàiĐi lại, kê chân cao khi nằm, uống đủ nước; thường hết trong một ngày
Tê bì, kiến bò, hết sau khi đổi tư thếThường gặp do ngồi lâu đè épCử động, xoa nhẹ, đổi tư thế
Một bên chân sưng to hơn hẳn bên kia, đau hoặc căng ở bắp chân, đỏ, nóngDấu hiệu cần khámĐi khám sớm, nói rõ vừa đi chuyến bay dài
Khó thở đột ngột, đau ngực khi hít sâu, ho ra máu, tim đập nhanh, choángDấu hiệu khẩn cấpĐi cấp cứu ngay; trên máy bay thì báo tiếp viên lập tức
Tê yếu nửa người, méo miệng, nói khóDấu hiệu khẩn cấpĐi cấp cứu ngay; trên máy bay thì báo tiếp viên lập tức

Phù kéo dài nhiều ngày ở cả hai chân sau chuyến bay, đặc biệt ở người có bệnh tim, thận, gan, cũng nên được bác sĩ kiểm tra. Đừng tự xoa bóp mạnh vào bắp chân đang sưng đau một bên trong lúc chờ đi khám.

Câu hỏi thường gặp

Đi máy bay về bị phù chân có sao không?

Phù nhẹ ở cả hai mắt cá chân sau chuyến bay dài là thường gặp và thường tự hết trong một ngày khi đi lại, kê chân cao, uống đủ nước. Nếu một bên chân sưng đau, đỏ, nóng hoặc kèm khó thở thì phải đi khám ngay.

Bao lâu nên đứng dậy đi lại một lần trên máy bay?

Khi đèn thắt dây đã tắt, đứng dậy đi lại vài phút sau mỗi một đến hai tiếng là hợp lý. Giữa các lần đó, làm động tác nhấc gót, nhấc mũi chân, xoay cổ chân tại ghế khoảng mỗi nửa tiếng đến một tiếng.

Có nên mang vớ áp lực khi bay đường dài không?

Người khoẻ đi chuyến ngắn thường không cần. Người thuộc nhóm nguy cơ như từng bị huyết khối, mới mổ, đang mang thai nên hỏi bác sĩ để được chọn mức ép và cỡ phù hợp. Mang sai cỡ có thể gây hại.

Có nên uống thuốc chống đông trước khi đi máy bay cho chắc không?

Không tự dùng. Thuốc chống đông và thuốc chống kết tập tiểu cầu có nguy cơ chảy máu và tương tác thuốc, chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá sức khoẻ cụ thể của bạn.

Dấu hiệu nào sau chuyến bay cho thấy có thể có cục máu đông?

Một bên chân sưng to hơn bên kia, đau hoặc căng ở bắp chân, đỏ, nóng là dấu hiệu cần đi khám sớm. Khó thở đột ngột, đau ngực khi hít sâu, ho ra máu là tình huống cấp cứu, phải đến viện ngay.

Ngồi ghế giữa chật chội thì vận động chân thế nào?

Vẫn làm được các động tác nhấc gót, nhấc mũi chân, xoay cổ chân, co duỗi ngón chân và siết thả cơ đùi mà không cần đứng dậy. Cất bớt túi xách lên ngăn trên đầu để có chỗ duỗi chân.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138