PhiTruong.comPhi Trường
Trên máy bay: an toàn và dễ chịu

Nhiễu động khi bay: vì sao máy bay rung lắc và vì sao phải luôn thắt dây an toàn

Nhiễu động là luồng không khí chuyển động không đều làm máy bay rung lắc. Máy bay chịu được, còn người không thắt dây và đồ rời mới dễ bị thương nên dây luôn cài.

Coffee cup trembling slightly on a tray table in an airplane cabin, passenger hand resting beside it with seat belt fastened across the lap, gray clouds rushing past the window

Nhiễu động là hiện tượng máy bay bay qua vùng không khí chuyển động không đều: có chỗ dòng khí bốc lên, có chỗ chìm xuống, có chỗ gió đổi hướng đột ngột. Máy bay được đẩy lên, hẫng xuống, lắc ngang theo những luồng ấy, giống ô tô chạy qua đoạn đường gồ ghề. Thân máy bay được thiết kế và thử nghiệm để chịu được những lực lớn hơn nhiều so với nhiễu động thường gặp. Thứ dễ bị ảnh hưởng là người không cài dây an toàn và đồ đạc để rời, vì vậy dây nên cài suốt thời gian ngồi trên ghế.

Phần lớn nhiễu động chỉ làm ly nước sóng sánh và khiến hành khách khó chịu một lúc. Bài này giải thích nhiễu động từ đâu ra, các mức độ mà hành khách cảm nhận, phi công và tổ bay làm gì để giảm ảnh hưởng, và những việc cụ thể bạn nên làm khi đèn thắt dây an toàn bật sáng.

Nhiễu động từ đâu ra

Không khí không bao giờ đứng yên hoàn toàn. Vào những ngày nắng nóng, mặt đất bị đốt nóng không đều, những khối khí nóng bốc lên thành cột, xen kẽ với khối khí mát chìm xuống. Máy bay đang leo cao hoặc hạ thấp đi qua những cột khí này sẽ bị xóc nhẹ liên tục, nhất là vào buổi trưa và đầu giờ chiều mùa hè. Đây là lý do nhiều người thấy chuyến bay sáng sớm êm hơn.

Mây dông là nơi có những dòng khí lên xuống rất mạnh. Phi công nhìn thấy mây dông trên ra đa thời tiết của máy bay và chủ động bay vòng tránh, nhưng ở vùng xung quanh khối mây, không khí vẫn có thể xáo động. Khi gió mạnh thổi qua núi, phía khuất gió của dãy núi hình thành những làn sóng khí, máy bay đi qua có thể bị lắc dù trời không có mây.

Ở độ cao bay hành trình có những dòng khí chảy rất nhanh, gọi là dòng xiết. Ranh giới giữa dòng chảy nhanh và vùng khí chậm hơn xung quanh thường sinh ra nhiễu động. Loại này hay xảy ra khi trời quang, không có mây báo hiệu, nên còn được gọi là nhiễu động trời quang. Đây cũng là loại khó thấy trước nhất, và là lý do chính khiến các hãng khuyên hành khách cài dây ngay cả khi đèn đã tắt.

Ngoài ra, phía sau một máy bay lớn có những luồng xoáy từ đầu cánh để lại. Kiểm soát viên không lưu giữ khoảng cách giữa các máy bay để tránh việc này, nên hành khách hiếm khi cảm nhận được.

Các mức nhiễu động và cảm giác của hành khách

Trong ngành hàng không, nhiễu động thường được chia thành các mức theo cảm nhận trên khoang. Bảng dưới mô tả theo cách hành khách dễ hình dung; cách phân loại chính xác do người trong nghề dùng.

MứcTrên khoang bạn thấyViệc nên làm
NhẹXóc nhẹ, nước trong ly sóng sánh, đi lại hơi chao nhưng vẫn đi đượcNgồi xuống nếu không cần đi, cài dây, cẩn thận với đồ uống nóng
VừaBị ép vào dây rồi nhấc lên khỏi ghế từng đợt, đi lại khó, đồ trên bàn có thể dịch chuyểnVề ngay chỗ ngồi, cài dây chặt, cất đồ uống, tiếp viên ngừng phục vụ
MạnhBị giật mạnh vào dây, đồ không cố định bị văng, không thể đứng vữngỞ yên trên ghế, dây cài chặt, ôm chặt trẻ trên đùi, làm theo lời tổ bay
Rất mạnhHiếm gặp; phi công chủ động tránh những vùng có nguy cơ nàyGiữ nguyên tư thế ngồi, dây cài chặt, không đứng dậy cho tới khi được phép

Phần lớn chuyến bay chỉ gặp mức nhẹ, đôi khi có đoạn vừa. Cảm giác của mỗi người khác nhau: người ngồi cuối khoang thường thấy lắc nhiều hơn người ngồi gần cánh trong cùng một lúc.

Máy bay và phi công xử lý nhiễu động thế nào

Cánh máy bay không cứng đờ mà được thiết kế để uốn cong một chút, giống cành tre gặp gió. Nếu ngồi gần cửa sổ phía cánh, bạn có thể thấy đầu cánh nhún lên xuống khi gặp nhiễu động. Đó là cánh đang làm đúng việc của nó: hấp thụ một phần lực thay vì truyền hết vào thân. Trước khi được khai thác, mỗi loại máy bay phải chứng minh chịu được các tải trọng vượt xa những gì thường gặp trong khai thác bình thường.

Trước chuyến bay, phi công nhận bản tin thời tiết và các báo cáo về vùng có nhiễu động trên đường bay. Trong lúc bay, họ nhận thêm báo cáo từ những máy bay đi trước và từ kiểm soát viên không lưu. Khi biết phía trước có nhiễu động, phi công có thể xin đổi độ cao, lệch đường bay hoặc giảm tốc độ xuống mức phù hợp để máy bay đi qua êm hơn.

Phi công cũng là người bật đèn thắt dây an toàn và thông báo cho tiếp viên ngừng phục vụ. Đôi khi bạn thấy đèn bật rất lâu mà máy bay chẳng rung lắc mấy. Đó thường là vì tổ bay đã được báo vùng phía trước có nhiễu động, hoặc đang chờ ra khỏi vùng không ổn định. Thà cài dây lâu một chút mà không có gì xảy ra, còn hơn để hành khách đứng giữa lối đi đúng lúc máy bay xóc mạnh.

Vì sao phải luôn thắt dây an toàn khi ngồi

Những trường hợp người bị thương vì nhiễu động trên các chuyến bay chở khách phần lớn rơi vào hai nhóm: người không cài dây và tiếp viên đang làm việc trên lối đi. Khi máy bay hẫng xuống đột ngột, người cài dây vẫn ngồi trên ghế, còn người không cài dây có thể bị nhấc lên khỏi ghế và va vào trần khoang hoặc ngăn hành lý. Đồ đạc để rời như máy tính xách tay, ly nước nóng, chai thuỷ tinh cũng có thể văng ra.

Vì nhiễu động trời quang có thể đến mà không có dấu hiệu gì trước, lời khuyên chung của các hãng là giữ dây an toàn cài lỏng qua hông suốt thời gian bạn ngồi trên ghế, kể cả khi đèn đã tắt. Cài lỏng vừa đủ để thoải mái, không cần siết chặt, nhưng đủ giữ bạn trên ghế nếu có cú xóc bất ngờ. Khi ngủ, cài dây bên ngoài chăn để tiếp viên nhìn thấy mà không phải đánh thức bạn.

Nhiều người cởi dây ngay khi đèn tắt và để vậy suốt chuyến, đây là thói quen nên bỏ. Cũng đừng đợi tiếp viên đi kiểm tra mới cài: khi đèn bật lên, việc đầu tiên là nghe tiếng "tách" của khoá dây trên bụng mình.

Khi đèn thắt dây an toàn bật sáng thì làm gì

Đèn có biểu tượng dây an toàn trên trần phía trên ghế bật kèm tiếng chuông, thường có thêm thông báo của tổ bay. Thứ tự việc nên làm như sau.

  1. Nếu đang đứng hoặc đi lại, quay về ghế của mình ngay, bám vào lưng ghế dọc lối đi khi di chuyển. Nếu đang trong nhà vệ sinh, bám chắc vào tay vịn trong đó và quay về ghế khi có thể.
  2. Cài dây an toàn thấp qua hông và kéo vừa chặt. Không cài ngang bụng trên.
  3. Cất đồ uống nóng hoặc uống bớt, đậy nắp ly nếu có. Đặt máy tính xách tay, vật nặng xuống dưới ghế phía trước thay vì để trên bàn.
  4. Nếu đang bế trẻ trên đùi, ôm trẻ chắc tay, cài dây phụ cho trẻ nếu hãng cung cấp, không cài chung một dây cho cả hai người.
  5. Không mở ngăn hành lý trên đầu để lấy đồ cho tới khi đèn tắt, vì đồ bên trong có thể rơi xuống.
  6. Nhà vệ sinh thường tạm ngừng sử dụng; nếu có nhu cầu khẩn cấp, nói với tiếp viên qua nút gọi thay vì tự đứng dậy.

Khi tiếp viên cũng được yêu cầu ngồi xuống, đó là lúc bạn càng phải ở yên trên ghế. Tiếp viên ngừng phục vụ không có nghĩa là có chuyện nguy hiểm, mà là phi công muốn mọi người trên khoang được an toàn trong đoạn rung lắc.

Giảm cảm giác khó chịu khi gặp rung lắc

Nếu bạn dễ bị khó chịu khi rung lắc, chọn ghế ở khu vực gần cánh. Đây là gần trọng tâm máy bay nên cảm giác chao đảo nhẹ nhất. Các hàng ghế cuối khoang thường lắc mạnh hơn. Chuyến bay sáng sớm, khi mặt đất chưa bị nắng đốt nóng, thường êm hơn chuyến buổi trưa trong mùa nóng, nhất là ở giai đoạn cất cánh và hạ cánh.

Khi đang rung lắc, tựa đầu vào lưng ghế, để tay chân thả lỏng thay vì gồng cứng. Cơ thể gồng cứng chịu từng cú xóc mạnh hơn, còn khi thả lỏng, ghế và đệm sẽ đỡ bớt cho bạn. Nhìn ra xa qua cửa sổ nếu trời quang, hoặc nhắm mắt và thở chậm. Với người hay say, rung lắc là lúc dễ buồn nôn nhất, nên để túi giấy trong túi ghế ở tầm tay.

Đối với trẻ nhỏ, một chuyến bay rung lắc có thể khiến trẻ sợ. Người lớn bình tĩnh, nói nhẹ nhàng rằng máy bay đang đi qua đoạn đường xóc như ô tô, thường giúp trẻ yên tâm hơn. Đừng cố làm trẻ cười đùa bằng cách giả vờ hét lên theo cú lắc, vì trẻ học phản ứng từ người lớn.

Nếu bạn vốn sợ bay, nhớ rằng nhiễu động làm chuyến bay khó chịu nhưng không làm máy bay mất an toàn khi mọi người ngồi yên và cài dây. Đoạn rung lắc thường chỉ kéo dài vài phút, sau đó máy bay ra khỏi vùng khí xáo động và êm trở lại.

Câu hỏi thường gặp

Nhiễu động có làm máy bay rơi không?

Máy bay chở khách được thiết kế và thử nghiệm để chịu được lực lớn hơn nhiều so với nhiễu động thường gặp, và phi công chủ động tránh những vùng nguy hiểm. Rủi ro chính trong nhiễu động là người không cài dây và đồ đạc để rời bị văng.

Đèn thắt dây đã tắt rồi có cần cài dây nữa không?

Nên cài dây lỏng qua hông suốt thời gian ngồi trên ghế, vì nhiễu động trời quang có thể đến bất ngờ, không có dấu hiệu báo trước. Cài lỏng vẫn thoải mái mà đủ giữ bạn trên ghế khi có cú xóc.

Ngồi chỗ nào trên máy bay ít bị rung lắc nhất?

Khu vực ghế gần cánh, gần trọng tâm máy bay, thường cảm nhận rung lắc nhẹ nhất. Các hàng cuối khoang thường lắc mạnh hơn trong cùng một đoạn nhiễu động.

Vì sao đèn thắt dây bật rất lâu mà máy bay không rung lắc mấy?

Thường là vì phi công đã được báo phía trước có nhiễu động, hoặc máy bay đang trong vùng không ổn định và tổ bay chờ ra khỏi vùng đó. Giữ dây cài thêm một lúc an toàn hơn là đứng dậy đúng lúc có cú xóc mạnh.

Đang trong nhà vệ sinh thì máy bay rung lắc phải làm sao?

Bám chắc vào tay vịn trong nhà vệ sinh, giữ thăng bằng và quay về ghế ngay khi có thể. Trên đường về, bám vào lưng ghế dọc lối đi. Ngồi xuống rồi cài dây ngay.

Bế em bé trên đùi khi gặp rung lắc thì giữ thế nào?

Ôm trẻ chắc tay, cài dây phụ cho trẻ nếu hãng cung cấp, không cài chung một dây an toàn cho cả người lớn và trẻ. Làm theo hướng dẫn của tiếp viên về tư thế bế phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138