Trước mỗi lần cất cánh, tiếp viên hoặc màn hình trên khoang phổ biến những điều cơ bản về an toàn: cách cài và mở dây an toàn, cách dùng mặt nạ dưỡng khí, vị trí và cách mặc áo phao, vị trí các cửa thoát hiểm và đèn dẫn lối. Phần này chỉ mất vài phút. Dù bạn đã bay nhiều lần, vẫn nên xem, vì mỗi loại máy bay bố trí cửa và thiết bị khác nhau, và việc biết trước giúp bạn bình tĩnh làm đúng nếu có lúc cần dùng tới.
Những thiết bị này phần lớn hành khách sẽ không bao giờ phải dùng. Mục đích của phần phổ biến không phải để làm ai lo lắng, mà để mỗi người biết mình cần làm gì, theo đúng thứ tự, khi tổ bay yêu cầu. Bài này đi qua từng phần một cách chậm rãi, giải thích vì sao làm như vậy, và những điểm hành khách hay hiểu sai.
Vì sao vẫn nên xem dù đã bay nhiều lần
Người đi máy bay thường xuyên hay bỏ qua phần phổ biến an toàn vì nghĩ đã thuộc. Nhưng vị trí cửa thoát hiểm thay đổi theo từng loại máy bay và từng chỗ ngồi của bạn trên chuyến bay đó. Áo phao có máy bay để dưới ghế, có máy bay để trong tay vịn hoặc túi phía trước. Hộp mặt nạ dưỡng khí có khi ở trần phía trên, có khi ở lưng ghế. Những chi tiết này không giống nhau giữa các chuyến.
Ngoài phần trình diễn, trong túi lưng ghế trước mặt luôn có tờ hướng dẫn an toàn có hình minh hoạ dành riêng cho loại máy bay đó: vị trí cửa, cách mở cửa, cách mặc áo phao, tư thế chuẩn bị. Dành một phút xem tờ này sau khi ngồi xuống là thói quen tốt, nhất là khi bạn ngồi hàng cửa thoát hiểm hoặc đang đi cùng trẻ nhỏ, người cao tuổi.
Trong lúc tiếp viên phổ biến, hãy tháo tai nghe, dừng phim và nhìn lên. Đây cũng là phép lịch sự với tổ bay đang làm nhiệm vụ. Nếu có điểm nào chưa hiểu, chẳng hạn không thấy áo phao ở đâu dưới ghế mình, hãy hỏi tiếp viên trước khi máy bay lăn bánh. Câu hỏi đó không làm phiền ai cả.
Dây an toàn: cài thấp, chặt và biết cách mở nhanh
Dây an toàn trên máy bay khác dây trên ô tô: chỉ có một đai ngang hông, khoá kiểu gập nắp. Để cài, cắm đầu kim loại vào khoá cho tới khi nghe tiếng tách, sau đó kéo đầu dây tự do để siết lại cho vừa. Dây nên nằm thấp ngang hông, trên xương chậu, không phải ngang bụng trên, vì xương chậu chịu lực tốt hơn phần bụng mềm.
Để mở, chỉ cần nhấc nắp khoá lên, không phải bấm nút như trên ô tô. Nhiều người quen tay bấm nút xe hơi nên lúc vội cứ mò tìm nút. Thử mở và cài lại một lần ngay sau khi ngồi xuống để tay quen với động tác.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ ngồi trên đùi người lớn thường được phát một dây phụ móc vào dây của người lớn, tuỳ quy định của hãng. Không bao giờ cài chung một dây an toàn cho người lớn và trẻ. Nếu dây của bạn quá ngắn, hãy kín đáo hỏi tiếp viên một dây nối dài; đây là yêu cầu bình thường, tiếp viên luôn có sẵn.
Dây an toàn phải cài khi lăn bánh, cất cánh, hạ cánh, khi đèn thắt dây bật sáng, và nên giữ cài lỏng suốt thời gian ngồi trên ghế. Khi ngủ, cài dây bên ngoài chăn để tiếp viên nhìn thấy mà không phải đánh thức bạn.
Mặt nạ dưỡng khí: đeo cho mình trước, rồi mới giúp người khác
Khi nào mặt nạ rơi xuống. Nếu áp suất trong khoang giảm xuống dưới mức cần thiết, các hộp trên trần hoặc lưng ghế tự mở và mặt nạ rơi xuống trước mặt mỗi hành khách. Phi công sẽ đưa máy bay xuống độ cao thấp hơn, nơi không khí đủ để thở bình thường; mặt nạ là để cung cấp oxy trong khoảng thời gian đó.
Cách đeo. Kéo mạnh mặt nạ về phía mình để kích hoạt dòng oxy, úp lên mũi và miệng, vòng dây chun ra sau đầu, kéo hai đầu dây cho vừa khít. Thở bình thường.
Túi không phồng vẫn có oxy. Túi nhỏ gắn với mặt nạ có thể không phồng lên, dù oxy vẫn đang chảy. Đây là điểm nhiều người hiểu sai và tháo mặt nạ ra. Cứ đeo và thở bình thường.
Đeo cho mình trước. Khi thiếu oxy ở độ cao lớn, con người có thể mất khả năng suy nghĩ và hành động chính xác trong thời gian ngắn mà không tự nhận ra. Bố mẹ đeo cho mình trước rồi mới đeo cho con không phải là ích kỷ, mà là để còn đủ tỉnh táo giúp con. Sau khi đeo xong, giúp trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người bên cạnh đang lúng túng.
Đừng tháo cho tới khi được phép. Giữ mặt nạ cho tới khi tổ bay thông báo có thể tháo ra. Có thể có mùi khét nhẹ từ thiết bị tạo oxy, đó là chuyện bình thường của loại thiết bị này.
Áo phao: ở đâu, mặc thế nào và khi nào thổi phồng
Trên các chuyến bay qua biển hoặc gần biển, mỗi ghế có một áo phao, thường để trong túi dưới đệm ngồi, dưới ghế hoặc trong tay vịn. Tiếp viên sẽ chỉ chỗ trong phần phổ biến. Chỉ lấy áo phao ra khi được tổ bay yêu cầu; lấy áo phao làm kỷ niệm là hành vi sai và khiến người ngồi chuyến sau không có áo.
Cách mặc: xé túi đựng, chui đầu qua lỗ áo, vòng dây quanh eo, cài khoá phía trước và kéo dây cho áo ôm sát người. Áo có hai tay kéo màu đỏ để bơm hơi tự động và hai ống thổi để thổi thêm bằng miệng, cùng một đèn và một chiếc còi.
Điểm quan trọng nhất: chỉ thổi phồng áo phao khi đã ra khỏi máy bay, ngay tại cửa thoát hiểm trước khi ra ngoài hoặc khi đã ở ngoài. Nếu thổi phồng khi còn trong khoang, áo phồng lên làm khó di chuyển qua lối đi và cửa hẹp, và nếu nước tràn vào khoang, áo sẽ đẩy người lên trần thay vì giúp thoát ra. Trẻ sơ sinh thường có áo phao riêng hoặc thiết bị nổi riêng do tiếp viên phát, người lớn đi kèm có trách nhiệm mặc cho bé.
Cửa thoát hiểm và đèn dẫn lối: đếm hàng ghế ngay khi ngồi xuống
Trong phần phổ biến, tiếp viên chỉ tay về các cửa thoát hiểm ở phía trước, giữa và cuối khoang. Việc nên làm ngay là xác định cửa gần mình nhất, có khi ở phía sau lưng, và đếm số hàng ghế từ chỗ mình tới cửa đó. Khi khoang có khói hoặc tối, bạn có thể không nhìn thấy cửa, nhưng vẫn lần theo được lưng ghế và đếm. Cũng nên xác định một cửa thứ hai, phòng khi cửa gần nhất không dùng được.
Dọc sàn lối đi có dải đèn dẫn lối, sáng lên khi điện chính trong khoang tắt. Đèn dẫn về phía cửa thoát hiểm; đến gần cửa thường có đèn khác màu báo hiệu. Ở mỗi cửa thoát hiểm có máng trượt hơi bung ra khi cửa được mở trong tình huống khẩn cấp.
Nếu phải sơ tán, nguyên tắc chung là để lại toàn bộ hành lý. Lấy vali, túi xách làm chậm dòng người, có thể làm rách máng trượt và gây thương tích cho người phía sau. Tháo giày cao gót trước khi trượt. Ngồi lên máng trượt hoặc nhảy theo hướng dẫn của tổ bay, rồi rời xa máy bay. Mọi chỉ dẫn lúc đó đến từ tổ bay; việc của hành khách là nghe và làm theo.
Tư thế chuẩn bị và những điều hay bị hiểu sai
Tờ hướng dẫn an toàn có hình minh hoạ tư thế chuẩn bị: cúi người về phía trước, đầu tựa vào lưng ghế trước hoặc gục xuống đầu gối, hai tay bảo vệ đầu, bàn chân đặt chắc trên sàn và lùi về sau đầu gối. Tư thế này giúp giảm chuyển động của cơ thể khi máy bay giảm tốc đột ngột. Tổ bay sẽ hô to khẩu lệnh khi cần; bạn không phải tự đoán thời điểm.
Một số điều hay bị hiểu sai: nghĩ rằng hàng ghế nào đó luôn an toàn nhất, trong khi điều quan trọng là bạn biết cửa gần mình nằm ở đâu; nghĩ rằng có thể quay lại lấy đồ sau khi cửa đã mở; nghĩ rằng tháo dây an toàn ngay khi máy bay vừa chạm đất là nhanh hơn, trong khi việc đó chỉ nên làm khi máy bay đã dừng hẳn và đèn thắt dây tắt.
Những yêu cầu tưởng nhỏ trước khi cất cánh, hạ cánh cũng có lý do an toàn: dựng thẳng lưng ghế và gập bàn ăn để người phía trong hàng thoát ra dễ dàng; mở tấm che cửa sổ để tổ bay và hành khách nhìn được bên ngoài, mắt cũng quen dần với ánh sáng thật; cất hành lý dưới ghế hoặc lên ngăn trên đầu để lối đi luôn trống. Làm theo những yêu cầu ấy nhanh chóng là cách đơn giản nhất mỗi hành khách góp phần cho chuyến bay an toàn.
Đi cùng trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người cần hỗ trợ
Nếu bạn đi cùng trẻ nhỏ, người cao tuổi, người nghe kém hoặc người dùng xe lăn, phần phổ biến an toàn là lúc nên chia việc trong nhóm. Ai sẽ đeo mặt nạ cho bé sau khi đã tự đeo cho mình, ai sẽ dắt ông bà ra cửa, áo phao của trẻ sơ sinh nằm ở đâu và ai nhận từ tiếp viên. Nói trước những điều này bằng vài câu ngắn giúp cả nhà không lúng túng nếu có lúc cần dùng tới.
Người cao tuổi hoặc người nghe kém có thể không nghe rõ lời phổ biến giữa tiếng động cơ. Người đi cùng nên ngồi cạnh, chỉ tay theo tiếp viên, rồi cùng xem lại tờ hướng dẫn trong túi ghế, nói chậm và rõ từng điểm: dây mở bằng cách nhấc nắp, cửa gần nhất ở phía nào, cách mấy hàng ghế. Người dùng xe lăn hoặc đi lại khó khăn thường được tổ bay hướng dẫn riêng trước khi cất cánh và thường không được xếp ngồi ở hàng cửa thoát hiểm.
Trẻ lớn hơn có thể được giải thích theo cách nhẹ nhàng: đây là những đồ dùng máy bay luôn mang theo, giống như bình cứu hoả ở nhà, có sẵn để phòng khi cần chứ không phải vì sắp có chuyện. Cách nói bình thản của người lớn giúp trẻ xem phần phổ biến như một điều thú vị để biết, thay vì một điều đáng sợ. Nếu trẻ hỏi lại, trả lời ngắn và đúng, không thêm những chi tiết khiến trẻ lo.
Câu hỏi thường gặp
Đi máy bay nhiều lần rồi có cần xem phần hướng dẫn an toàn nữa không?
Nên xem, vì vị trí cửa thoát hiểm, áo phao và mặt nạ dưỡng khí khác nhau theo loại máy bay và chỗ ngồi của bạn trên chuyến đó. Chỉ mất vài phút, và đọc thêm tờ hướng dẫn trong túi ghế trước mặt.
Vì sao phải đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước rồi mới đeo cho con?
Khi thiếu oxy ở độ cao lớn, con người có thể mất khả năng suy nghĩ chính xác trong thời gian ngắn mà không tự nhận ra. Người lớn đeo trước để còn đủ tỉnh táo giúp trẻ và người bên cạnh.
Túi của mặt nạ dưỡng khí không phồng lên có phải là không có oxy?
Không phải. Túi có thể không phồng dù oxy vẫn đang chảy. Cứ đeo mặt nạ khít mũi miệng, thở bình thường và giữ cho tới khi tổ bay thông báo có thể tháo ra.
Khi nào được thổi phồng áo phao?
Chỉ thổi phồng khi đã ra khỏi máy bay, tại cửa thoát hiểm hoặc khi đã ở bên ngoài. Thổi phồng trong khoang làm khó di chuyển qua lối đi hẹp và có thể cản trở việc thoát ra.
Có được mang hành lý theo khi sơ tán khỏi máy bay không?
Không. Nguyên tắc chung là để lại toàn bộ hành lý vì mang theo làm chậm dòng người, có thể làm rách máng trượt và gây thương tích. Mọi chỉ dẫn lúc đó đến từ tổ bay, hành khách nghe và làm theo.
Vì sao phải mở tấm che cửa sổ khi cất cánh và hạ cánh?
Để tổ bay và hành khách nhìn được tình hình bên ngoài trong những giai đoạn quan trọng của chuyến bay, và để mắt quen với ánh sáng thật. Đây là yêu cầu an toàn, không phải để làm phiền người muốn ngủ.