Khi về tới sân bay Việt Nam, sau quầy nhập cảnh và băng chuyền hành lý là khu hải quan với hai lối: lối xanh cho người không có hàng phải khai, lối đỏ cho người có hàng phải khai. Hàng phải khai thường gồm ngoại tệ, tiền đồng, vàng vượt mức quy định; hàng vượt định mức hành lý miễn thuế như rượu, thuốc lá hay đồ mua với số lượng lớn; hàng tạm nhập, hàng mang về để kinh doanh; và hàng thuộc diện cấm hoặc hạn chế như một số thực phẩm tươi, động thực vật, thuốc đặc biệt.
Chọn đúng lối là trách nhiệm của hành khách. Đi lối xanh nghĩa là bạn tự xác nhận không mang gì phải khai, và hải quan vẫn có quyền soi chiếu, kiểm tra ngẫu nhiên. Mức khai và định mức cụ thể do văn bản hiện hành quy định và có thể đổi, nên bài này nói nguyên lý và cách tự kiểm, còn con số thì bạn tra nguồn chính thức trước chuyến đi.
Hai lối xanh và đỏ hoạt động thế nào
Mô hình hai lối được nhiều nước dùng để hành khách tự phân loại, giúp người không có gì phải khai đi qua nhanh. Ở sân bay Việt Nam, lối xanh thường ghi rõ "không có hàng phải khai", lối đỏ ghi "có hàng phải khai", có biểu tượng màu để người không đọc được chữ cũng hiểu. Hành lý của mọi người đều có thể được đưa qua máy soi khi đi ra, nên chọn lối xanh không có nghĩa là không bị kiểm.
Khi bạn chọn lối xanh mà hải quan phát hiện có hàng lẽ ra phải khai, việc không khai có thể bị xử lý theo quy định, từ tạm giữ hàng, truy thu thuế tới xử phạt hành chính, tuỳ mức độ. Còn khi bạn vào lối đỏ và khai đúng, phần lớn trường hợp chỉ là làm thủ tục, nộp thuế phần vượt định mức nếu có, hoặc được xác nhận để mang vào. Nói cách khác, khai thật luôn ít rủi ro hơn hy vọng không bị kiểm.
Nếu không chắc một món có phải khai không, cách đúng là vào lối đỏ hoặc hỏi nhân viên hải quan tại chỗ. Câu hỏi kiểu "món này có cần khai không" là bình thường và nhân viên quen trả lời. Đừng hỏi người đi cùng chuyến hay nghe kinh nghiệm truyền miệng, vì mỗi người mang mỗi thứ và quy định có thể đã đổi.
Nhóm hàng thường phải khai khi về Việt Nam
Bảng dưới nêu các nhóm, không phải danh sách đầy đủ. Mốc cụ thể như bao nhiêu ngoại tệ, bao nhiêu vàng, bao nhiêu chai rượu là định mức do văn bản hiện hành quy định; bạn tra trên trang của cơ quan hải quan hoặc hỏi tại sân bay.
| Nhóm | Vì sao phải khai | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|
| Ngoại tệ, tiền đồng mặt | Quản lý ngoại hối, chống rửa tiền | Vượt mức quy định phải khai; nên giữ tờ khai để khi mang ra lại có căn cứ |
| Vàng | Quản lý vàng theo quy định riêng | Có mức phải khai; trang sức mang theo người cũng có thể được tính, hỏi khi không chắc |
| Rượu, bia, thuốc lá | Có định mức miễn thuế cho hành lý | Vượt định mức phải khai và nộp thuế phần vượt; người chưa đủ tuổi thường không được tính định mức |
| Hàng hoá giá trị lớn, số lượng nhiều | Có thể bị coi là hàng mang về kinh doanh | Nhiều món giống nhau còn nguyên hộp dễ bị hỏi |
| Hàng tạm nhập, tạm xuất | Máy móc, thiết bị mang đi rồi mang về | Mang tờ khai tạm xuất lúc đi để đối chiếu |
| Hàng cấm, hàng hạn chế, cần kiểm dịch | An toàn, dịch bệnh, quản lý chuyên ngành | Thịt tươi, trái cây tươi, cây giống, động vật, một số thuốc |
Lưu ý: định mức miễn thuế áp dụng cho cả hàng bạn mua ở cửa hàng miễn thuế sân bay nước ngoài. Chữ "miễn thuế" ở cửa hàng chỉ nói nơi bán không thu thuế, không có nghĩa là bạn được mang về Việt Nam bao nhiêu cũng được.
Các bước ở khu hải quan khi về
Thứ tự thực tế ở các sân bay quốc tế lớn của Việt Nam thường như sau, có thể khác chút giữa các nhà ga:
- Qua quầy kiểm soát nhập cảnh, trình hộ chiếu.
- Tới băng chuyền ghi số hiệu chuyến của mình, nhận đủ hành lý, kiểm thẻ hành lý khớp cuống bạn giữ.
- Tự hỏi lại: có mang ngoại tệ, vàng vượt mức, hàng vượt định mức, hàng thuộc diện cấm hay hạn chế không. Nếu có hoặc không chắc, đi lối đỏ.
- Ở lối đỏ, điền tờ khai hải quan (trên giấy hoặc theo hình thức hiện hành), trình hàng và chứng từ như hoá đơn mua hàng, tờ khai tạm xuất lúc đi.
- Nhân viên kiểm, tính thuế phần vượt nếu có. Nộp thuế theo hướng dẫn, nhận lại tờ khai đã xác nhận.
- Đưa toàn bộ hành lý qua máy soi theo hướng dẫn khi ra cửa, kể cả khi đi lối xanh.
Giữ tờ khai đã xác nhận cùng hoá đơn. Nếu lần sau bạn mang chính số ngoại tệ hay món đồ ấy ra nước ngoài, tờ khai này là căn cứ chứng minh nguồn gốc.
Đồ ăn, trái cây, cây giống và thuốc: nhóm hàng hay bị giữ nhất
Người Việt đi nước ngoài về hay mang quà là đồ ăn, và đây là nhóm dễ phát sinh rắc rối. Đồ khô đóng gói kín, bánh kẹo, đồ hộp thường ít vấn đề nếu số lượng dùng cá nhân. Thịt tươi, sản phẩm sữa tươi, trứng, trái cây tươi, hạt giống, cây sống, đất, động vật sống thì thuộc diện kiểm dịch hoặc hạn chế, vì có thể mang theo mầm bệnh và sâu hại. Nhiều món bạn thấy vô hại vẫn có thể bị giữ lại theo quy định kiểm dịch.
Thuốc mang về cũng cần chú ý. Thuốc dùng cho bản thân với số lượng hợp lý, có đơn thuốc hoặc nhãn rõ ràng, thường không phải lo. Nhưng thuốc thuộc diện kiểm soát đặc biệt, thuốc số lượng lớn, thuốc không rõ nguồn gốc, hoặc thực phẩm chức năng mang nhiều để bán thì có thể phải khai hoặc bị giữ. Phần này không thay cho tư vấn y tế: dùng thuốc gì, liều thế nào là việc của bác sĩ, còn ở cửa khẩu bạn chỉ cần mang đơn thuốc và để thuốc trong vỏ hộp gốc.
Nếu đi lối xanh với một túi trái cây tươi chưa khai, rủi ro thấp nhất là bị giữ lại và huỷ, cao hơn là bị xử lý. Không món quà nào đáng để đổi lấy rắc rối ấy. Khi đã lỡ mua, hãy khai và để cán bộ kiểm dịch quyết định.
Những hiểu lầm hay gặp khi khai hải quan
Đồ cũ đang dùng thì không bao giờ phải khai. Đồ dùng cá nhân đã qua sử dụng phù hợp với chuyến đi thường không phải khai. Nhưng nếu bạn mang về ba chiếc điện thoại còn nguyên hộp hay mười đôi giày giống nhau, đó không còn là đồ dùng cá nhân theo cách nhìn của hải quan.
Chia hàng sang vali người khác là được. Định mức tính theo từng hành khách, nhưng chia hàng giả để lách định mức, nhất là khi người nhận rõ ràng là một người, có thể bị coi là gian lận. Mỗi người chịu trách nhiệm cho hành lý mang tên mình.
Hoá đơn ghi giá thấp sẽ đỡ thuế. Hải quan có căn cứ riêng để xác định giá trị hàng. Hoá đơn sai sự thật có thể khiến việc nhỏ thành việc lớn. Cứ mang hoá đơn thật.
Mua ở cửa hàng miễn thuế thì không cần khai. Như đã nói ở trên, định mức miễn thuế áp dụng cho mọi hàng bạn mang vào, dù mua ở đâu.
Lối xanh không ai kiểm. Hành lý có thể bị soi và kiểm ngẫu nhiên. Chọn lối xanh là bạn đã tự cam kết không có hàng phải khai.
Chuẩn bị từ lúc ở nước ngoài để về nhanh và đúng
Phần lớn sự lúng túng ở khu hải quan bắt nguồn từ việc không nghĩ tới chuyện khai cho tới lúc đứng trước hai lối. Vài việc nên làm trước khi lên chuyến về:
- Tra định mức hành lý miễn thuế và mức ngoại tệ, vàng phải khai hiện hành trên trang chính thức của cơ quan hải quan Việt Nam.
- Đếm lại số ngoại tệ, tiền mặt còn lại, vàng và trang sức mang theo; tách riêng để dễ trình.
- Gom hoá đơn của những món giá trị cao vào một phong bì, để trong túi xách tay chứ không trong vali ký gửi.
- Nếu lúc đi có tờ khai tạm xuất cho máy móc, nhạc cụ, kẹp nó với hộ chiếu.
- Không nhận xách hộ hàng của người lạ hay người quen sơ, kể cả khi họ nói chỉ là quà. Bạn chịu trách nhiệm cho mọi thứ trong hành lý của mình.
- Bỏ lại hoặc ăn hết trái cây tươi, thịt, đồ tươi trước khi lên máy bay nếu không định khai.
Nếu bạn mang hàng về với ý định kinh doanh, đó là chuyện nhập khẩu hàng hoá với quy trình riêng, không nên đi theo đường hành lý cá nhân. Khi cần hiểu rõ nghĩa vụ trong trường hợp cụ thể, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc hỏi trực tiếp cơ quan hải quan.
Khi hàng bị tạm giữ hoặc bị tính thuế: hỏi gì, giữ giấy gì
Có lúc bạn khai đúng mà vẫn không đồng ý với cách tính, hoặc một món bị tạm giữ mà bạn không hiểu vì sao. Việc đầu tiên là giữ bình tĩnh và hỏi rõ: món nào bị giữ, căn cứ vào quy định nào, giữ trong bao lâu, muốn nhận lại thì cần bổ sung giấy tờ gì và nộp ở đâu. Câu trả lời bằng lời dễ quên trong lúc mệt sau chuyến bay dài, nên đề nghị được nhận biên bản hoặc giấy tờ ghi nhận việc tạm giữ, đọc kỹ trước khi ký.
Chụp ảnh hàng hoá của mình trước khi giao, nếu được phép, và giữ mọi hoá đơn, chứng từ liên quan. Với món bị tính thuế, giữ biên lai nộp thuế cùng tờ khai đã xác nhận. Nếu bạn cho rằng cách xử lý chưa đúng, pháp luật có cơ chế khiếu nại quyết định hành chính với thời hạn nhất định; tra văn bản hiện hành để biết thời hạn, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi giá trị hàng lớn hay sự việc phức tạp.
Với hàng phải kiểm dịch bị giữ, thường cán bộ kiểm dịch sẽ quyết định cho mang vào, xử lý hay huỷ. Thực phẩm tươi hiếm khi được trả lại, nên đừng kỳ vọng xin lại sau. Ngược lại, với thiết bị, hàng hoá có giá trị bị tạm giữ chờ bổ sung giấy tờ, bạn thường có thể quay lại nhận khi đủ hồ sơ; hỏi kỹ quy trình và giờ làm việc trước khi rời sân bay.
Câu hỏi thường gặp
Không mang gì đặc biệt thì có phải điền tờ khai hải quan khi về không?
Theo cách làm hiện nay ở các sân bay quốc tế Việt Nam, hành khách không có hàng phải khai thường đi lối xanh mà không cần điền tờ khai. Chỉ người có hàng phải khai mới điền. Quy định có thể thay đổi, nên xem hướng dẫn tại sân bay hoặc trên trang chính thức của cơ quan hải quan.
Mang bao nhiêu ngoại tệ về Việt Nam thì phải khai?
Mức phải khai được quy định trong văn bản về quản lý ngoại hối và có thể điều chỉnh, nên bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi nhân viên hải quan. Nếu mang số tiền lớn, khai đúng và giữ tờ khai đã xác nhận để làm căn cứ khi gửi ngân hàng hoặc khi mang ra lại.
Đi lối xanh mà bị phát hiện có hàng phải khai thì sao?
Hàng có thể bị tạm giữ, bạn có thể bị truy thu thuế và xử phạt theo quy định, tuỳ loại hàng và giá trị. Khi đó nên hợp tác, trình bày thật và yêu cầu biên bản ghi rõ. Cách tránh duy nhất là tự kiểm hành lý và chọn lối đỏ khi không chắc.
Mang trái cây tươi từ nước ngoài về làm quà có được không?
Trái cây tươi, thịt, cây giống, hạt giống thuộc diện kiểm dịch và có thể bị giữ lại hoặc huỷ. Nếu đã mang theo, hãy khai để cán bộ kiểm dịch xem xét. An toàn nhất là chọn quà là đồ khô đóng gói kín với số lượng dùng cá nhân.
Trẻ em có được tính định mức rượu, thuốc lá không?
Thông thường người chưa đủ tuổi theo quy định không được tính định mức rượu và thuốc lá, nên không thể chia rượu vào hành lý của con để tăng định mức. Định mức cho các hàng khác thì tra văn bản hiện hành hoặc hỏi nhân viên hải quan tại sân bay.
Hàng mua ở cửa hàng miễn thuế khu đến có phải khai không?
Hàng mua ở cửa hàng miễn thuế khu đến vẫn tính vào định mức hành lý của bạn. Nếu tổng số mang vào vượt định mức thì vẫn phải khai phần vượt. Giữ hoá đơn để trình khi được hỏi.